Zaadmengsels van akkerkruiden op ecologische grondslag
Naar de zaadmengsel
De laatste 10 jaar is er van alles en nog wat aan zaadmengsels uitgezaaid. Met veel van deze mengsels krijg ik meer associaties met carnaval dan met ecologie en duurzaamheid. Veel zaadmengsels bevatten zogenaamde inheemse soorten die uit andere streken van Europa en mogelijk daarbuiten afkomstig zijn. Dat zijn dus gewoon exoten die die vaak ook nog eens zijn gecultiveerd. Deze planten kunnen op den duur eerder nadelen dan voordelen opleveren voor de biodiversiteit.
Als we planten willen uitzaaien en niet zelf willen verzamelen of telen is een biologische zaadteler de veiligste weg. Het zaad is duurder, maar de ecologische kwaliteit is beter. Als je wat minder zaad koopt voel je de prijs niet. Verschillende zaadtelers zijn bereid om mengsels op bestelling samen te stellen.
Op basis van het sortiment van ecologische zaadhandelaren is een lijst van akker(on)kruiden gemaakt die in de handel zijn. Voor telers zie startpagina. Voor duurzaam beheer van akkerranden met eenjarige akkeronkruiden wordt verwezen naar www.bijenbeheer.nl. Dit beheer is ook van toepassing op andere plekken of terreinen. In principe kan dat ook op een paar m2 in een tuin. Op jaarbasis kost dat ongeveer een tot twee uur onderhoud.
Het beste kan op basis van grondsoort en bodemvochtigheid een mengsel worden samengesteld. De ecologische zaadtelers kunnen hier ook in adviseren. Als het goed is, kennen zij ook de ecotypes van de planten die ze telen en waar ze zaad van winnen. Een een akkervegetatie op een traditionele akker, voor zo ver die nog bestaan is heel wat anders dan een ingezaaide plek in een tuin of ergens in de openbare ruimte. Akkervegetaties uit de boeken zijn het gevolg van vele decennia akkerbouw zonder chemische bestrijding, drijfmest, kunstmest en diepploegen. Deze akkervegetaties zijn niet zo maar na te bootsen door het uitzaaien van akkeronkruiden.
--
Zaadmengsels voor eenjarige akkerplanten voor bijen (Tabel afgeleid van Schaminee et al. 1998)
Legenda deze tabel
Bodem 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Hb W Bloei
Aantal opnamen 83 20 152 26 47 382 122 98 166      
  Basenrijke leem- en klei- gronden   Basenarme, zure zand en leemgronden Bijen  
Bij zaadtelers te koop  
Akkerkool 4 0   2   0 1 2 2 1 W 6-9
Akkervergeet-mij-nietje 8 7 5 3 2 3 6 4 0 3 5-9
Akkerviooltje 8 6 1 5 3 9 9 8 7 1 W 4-10
Echte kamille 3 7 7 3 2 3 6 4 3 3 W 5-10
Grote klaproos 9 8 2 5 1 0 6 1 0 5 W 5-7
Herik 7 2 4 4 1 0 2 1 0 5 W 5-9
Kleine leeuwenbek z 6 2 1 2 1   0 0   2   6-9
Korenbloem 5 0 0 2 0 8 6 3 0 5 W 6-8
Smalle wikke 3 1 0 2 1 6 8 3 2 1   5-7
Gewone duivenkervel 2 2 3 9 2   1 3 0 1   5-10
Paarse dovenetel 0 2 7 7 7 0 2 2 1 3 W 3-10
Reigersbek 0   0 3 2 2 3 8 5 3   4-10
Ringelwikke 2 0 0 4   4 8 5 1 3 W 5-7
Bleekgele hennepnetel z   0       3 0 0 0 1   6-9
Gewone hennepnetel 2 0 0 0 2 5 2 3 3 1+ 6-9
Bleke klaproos 2 2 0 1 0 1 7 3 0 5   5-8
Knopherik 2 0       2 2 5 0 3 W 6-9
Ruige klaproos z 2 1       0 7 0 0 3   5-7
Valse kamille z 0     0 0 2 3 2 0   W 6-9
Akkerleeuwenbek z           0   7 0 1   6-10
Gele ganzebloem 0       0 0 0 8 1 3 W 6-9
Kromhals z           0 2 5 0 1 W 5-10
Kleinbloemige amsinckia z           0 0 0 0 1 W 6-9
Driekleurig viooltje 1       0 1 0 0 0 1   4-10
Herderstasje 4 8 8 9 9 6 9 9 6 3 W 3-12
Reukeloze Kamille     1 0 0 1 2 1 0 1 W 6-9
Smal streepzaad z           0 0 0 0 1 W 5-10
Wilde ridderspoor z 0           0     3   6-8
Een aantal van de onderstaande planten zal zich spontaan vestigen
Bodem 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Hb W Bloei
Beklierde duizendknoop 0 4 4 3 4 1 0 6 4 1 6-10
Gekroeste melkdistel 4 1 4 8 5 0 0 4 1 1 W 6-10
Gewone melkdistel 3 4 7 7 7 0 1 4 0 1   6-10
Gewone raket     0 2 2 0 1     1 W 5-9
Gewone spurrie 0 1 0 2 3 6 4 10 4   W 6-9
Grote ereprijs 3 5 9 2 2 0 0   0 1   3-9
Kaal knoopkruid       2 1 0 0 2 3 1   6-10
Klein kruiskruid 3 7 7 10 9 2 3 7 4 1 W 1-12
Perzikkruid 2 4 4 9 10 3   7 7 2   6-10
Rode ogentroost z 3 1       0 2 0   3 W 7-8
Vogelmuur 5 9 9 10 10 6 8 8 6 3 W 1-12
Zandraket           1 5 0 0   W 4-5
Zwaluwtong 9 10 8 9 8 8 8 10 5 1   7-10
Bijenplanten die nog niet uitgewerkt (gepland 2016)
Gewoon varkensgras     7 5 6 7 8 8 7      
Hoenderbeet   3 4 4 2 0 2 4 1      
Klimopereprijs 3 2 3     0 6   0   W  
Rode schijnspurrie *           1 0          
Slipbladige ooievaarsbek* 2 1 4 2 2 0 0 0 0      
Vroegeling *           1 3          
Witte krodde 0 1 8 2 0 0 1 0        
Geen bijenplanten maar wel leverbaar in mengsels (geen beschrijving op deze website)
Bodem 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Hb W Bloei
Rood guichelheil 9 7 3 5 2 0 3 5 0      
Akkerboterbloem z 5   1       1          
Groot spiegelklokje z 5 2         4          
Klein tasjeskruid           3 0          
Korensla z           7            
Naaldkervel z 5 1 2 2     0          
Ruwparelzaad z 3                      
Behaarde boterbloem z                        
Bolderik z 1 1         0          
Dauwnetel z 1       0 0 0          
Naakte lathyrus z 1           0          
Wilde weit z 0 0                    
Legenda
z Vrij zeldzaam tot zeer zeldzaam in grote delen van het land. Vaak alleen in akkerreservaten.
Basenrijke, al dan niet kalkhoudende leem- en kleigronden (pH 7- 8)
1 Planten van graanakkers op kalk- en basenrijke zware kleigronden en krijtverweringgronden.
2 Planten van graanakkers op kalk- en basenrijke zware tot iets zandige humeuze (donker gekleurde) klei- en leemgronden.
3 Planten van zomerhakvruchten op kalkarme of kalkrijke, en voedselrijke, basen- en stikstofrijke leem- en kleigronden.
4 Planten van zomerhakvruchten opkalkarme of kalkrijke, en voedselrijke, basen- en stikstofrijke löss-, leem- en zavelgronden.
5 Planten van zomerhakvruchten op kalkarme, sterk humeuze tot venige matig voedselrijke gronden met een hoge grondwaterstand. (Eer is vaak een moslaag aanwezig. Misschien hier geen zaadmengsel toepassen)
Basenarme, matig tot zwak zure zand en leemgronden
6 Planten van wintergraanakkers op basenarme en relatief zure zand en leemgrond.
7 Planten van wintergraanakkers op basenarme zavel en lemige zandgronden.
8 Planten van hakvrucht en zomergraanakkers op zuur, basenarm lemig zand en ontkalkte rivierklei.
9 Planten van zomervruchtakkers op van oorsprong voedselarme zure, (soms iets lemige) zandgrond.
De getallen in de kolommen hebben betrekking op het percentage van voorkomen in de akkervegetaties in de opnamen: 0 = < 5%'; 1 = 2-10%; 2 = 11-20% etc. Hoe hoger het getal des te meer het voorkomt. Maar het zegt niets over het aantal planten in een akker.
De geel gemarkeerde getallen maken waarschijnlijk de meeste kans. De groene, maar ook de andere zijn de moeite van het proberen waard.
Als je niet weet met wat voor grondsoort je precies te maken hebt: kies dan voor kleiige en lemige gronden de soorten van 1-4 en voor de meer zandige en lichte gronden de soorten van 6-9. Niet alle soorten zullen zich goed ontwikkelen. De bodem selecteert wat wel en niet kan groeien. En dat is een waardevolle evaring.
xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xxxx xx xxx xxx x
-